Sztuczny mężczyzna na skraju załamania nerwowego

Dzień z życia otworzy 51. Krakowski Festiwal Filmowy

2011-04-14T16:41:00.002+02:00

Czas na rozważania wokół 51. Krakowskiego Festiwalu Filmowego, które powrócą jeszcze nieraz. Reżyserzy Ridley Scott i Kevin Macdonald zaprosili Internautów z całego świata do zrealizowania wspólnego filmu. Efekt wzbudził sensację na tegorocznych festiwalach w Sundance i w Berlinie. Pełnometrażowy dokument Dzień z życia / Life in a Day 23 maja otworzy 51. edycję Krakowskiego Festiwalu Filmowego.

Oto eksperyment filmowy na skalę globalną: 80 tysięcy ludzi ze 197 krajów, wśród nich także Polak Tomasz Skowroński z Zakopanego, przesłało na YouTube zrealizowane przez siebie krótkie filmiki relacjonujące, czym był dla nich dzień 24 lipca 2010 roku. Reżyserzy Ridley Scott i Kevin Macdonald z pomocą sztabu selekcjonerów podjęli się wyboru i zmontowania odpowiednich fragmentów. W rezultacie powstał film jedyny w swoim rodzaju, będący nie tylko barwnym i dynamicznym kolażem, ale i próbą głębszej syntezy. Jak wygląda zwyczajny dzień przeciętnego mieszkańca naszej planety? Kim jest współczesny człowiek? Na te pytania odpowiada dokument filmowy, który przez zaciekle tradycyjnych historyków może bezsprzecznie zostać uznany za źródło historyczne, nie tylko w kategorii wizualizacji przeszłości.

Światowa premierę filmu Dzień z życia odbyła się 28 stycznia na festiwalu w Sundance oraz równocześnie w Internecie. Ponownie udostępniony zostanie użytkownikom YouTube w rocznicę realizacji, 24 lipca 2011. W Krakowie weźmie udział w ekskluzywnym konkursie filmów dokumentalnych, otwierając drugie półwiecze festiwalu.

To pierwszy tytuł w moich wieloletnich doświadczeniach selekcyjnych, który zaprosiłem do konkursu już po paru minutach projekcji – mówi Krzysztof Gierat, dyrektor festiwalu. Jestem szczęśliwy, że będę mógł podzielić się moim zachwytem z międzynarodową widownią Krakowskiego Festiwalu Filmowego.

51. Krakowski Festiwal Filmowy odbędzie się w dniach 23 – 29 maja 2011. Już teraz można składać zamówienia na akredytacje branżowe i medialne. Do 22 kwietnia obowiązują promocyjne ceny: akredytacja Industry uprawniająca do udziału w Festiwalu i Krakowskich Targach Filmowych kosztuje 180 złotych, akredytacja Festiwal, która pozwala na udział we wszystkich projekcjach festiwalowych - 150 zł, akredytacja dziennikarska - 60 zł. Na początku kwietnia ruszyła też możliwość rezerwacji karnetów dla widzów. Każdy kto do 10 maja zarezerwuje karnet na stronie www.krakowfilmfestival.pl zapłaci za niego tylko 80 złotych (karnet ulgowy 50 zł). Promocyjna cena będzie też obowiązywać na bilety – wstęp na seanse do godziny 17.00 tylko 5 złotych!

Trailer filmu Dzień z życia:

Tak czynią wszystkie

2011-04-14T15:17:00.003+02:00

Wolfgang Amadeo Mozart wybierając dla swojej opery libretto Lorenzo da Ponte, stał się prześmiewcą stałości kobiecych uczuć. Każdemu chyba dźwięczą słowa starca, iż "tak czynią wszystkie" kobiety porzucające swoich kochanków. Notabene bardzo wprawnie opera z 1789 roku została wykorzystana w ekranizacji książki Michaela Cunninghama Dom na krańcu świata. W filmie Michaela Mayera pobrzmiewa utwór Mozarta, będący jednak sztafażem dla zgoła odmiennych miłosnych uniesień. Dla przyjemności trio Soave il vento z Cosi fan tutte.

Jedz, módl się i kochaj na barakowym Podlasiu

2011-03-30T15:52:00.000+02:00

Czas na wspomnienia architektoniczne. Nigdy za wiele sztuki i wschodniego mistycyzmu z Podlasia.

Naturę ludzką opisuje stałość ciągłego poszukiwania nowych wrażeń i artefaktów, potwierdzanych najczęściej poprzez nawiedzanie wyjątkowych miejsc przybliżających nas do sacrum. Często wierzymy, że dotknięcie podróżniczego Czakramu możliwe jest tylko gdzieś na końcu świata: w Tybecie, na Bali, w Indiach. Przez całe życie biegniemy zatem z nadzieją, że genius loci tajemniczego, bądź upragnionego zakątka na ziemi, otworzy nas na prawdę o samych sobie i naszym życiu oraz ludziach, którzy nas otaczają. Chcemy kochać poprzez wspomnienia, jeść wyjątkowe potrawy i składać modlitwę na ołtarzu niewiary i zwątpienia w codzienny pęd, a w końcu uzyskać wytchnienie, które daje podróżowanie. Idea Lux Orientis od zawsze fascynowała cywilizację Zachodu, niesie bowiem ze sobą utraconą aurę zagadkowości i mistycyzmu.

Niektórzy potrzebują dotrzeć aż do dalekowschodniej aśramy, obmyć się w nurcie Gangesu, uspokoić w ogrodzie Ueno, aby uzyskać wewnętrzne oczyszczenie. Te wszystkie wrażenia nie są jednak odległe. Wschód Polski gwarantuje niemniejsze ekstatyczne duchowe bodźce, skąpane w prawosławiu, islamie oraz żarliwym chrześcijaństwie, którym towarzyszy niekończąca się modlitwa teatralnego Wierszalina, wieszczącego rychły koniec cywilizacji zachodniej. Ci, którzy wierzą w obcowanie z absolutem na łonie nieskażonej natury, bądź oswajają świat poprzez niepowtarzalną architekturę, na Podlasiu odnajdą niespożyte pokłady tegoż piękna. Nikt nie zapomni smaków: buzy gaszącej prawdziwe pragnienie poszukiwacza przygód, czy też sycącego głód istnienia białysa.

Wschodzący Białystok – tygiel wielokulturowości

Niegdyś Manchester Północy, a obecnie Wschodzący Białystok, rzuca promień wielokulturowej nadziei dla wszystkich podróżników spragnionych mistycznych wrażeń. Jeżeli potrzebujesz kulturowej modlitwy oraz gwarantowanej miłości wiecznej, udaj się na polskie Podlasie, które każdego oczaruje swoimi dobrodziejstwami barokowej architektury oraz ciągle dziką naturą. W stolicy województwa podlaskiego, na świat przyszły takie sławy jak Ludwik Zamenhof, Dżiga Wiertow, Max Weber, którzy po latach zyskali pozycję „honorowych obywateli”, wiernie sławiąc prawdziwie wschodzący Wschód dla polskiej turystyki. Miasto nad Białą, zyskało wyjątkową pozycję w czasach Branickich, którzy chcieli zachwycić blaskiem całą Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Jan Klemens Branicki i Izabela z Poniatowskich Branicka, przebudowali bowiem białostocki pałac na pełną przepychu magnacką rezydencję.

Założenia pałacowo – ogrodowe Branickich w Białymstoku

Pałac szybko zyskał rangę Wersalu Podlaskiego – architekci oparli się bowiem na francuskich złożeniach entre cour et jardin – zachwycając swoim pięknem do dzisiaj. Pałac otwarty jest dla zwiedzających od wtorku do piątku w godzinach 15:30 – 17:30, w weekendy zaś w godzinach 9:00 – 17:00. Władze Białegostoku bardzo pieczołowicie odtwarzają obecnie pałacowy ogród, zaś wnętrza siedziby Branickich należą do Uniwersytetu Medycznego.

Stolica Podlasia to nie tylko pałac Branickich, ale także urokliwy Rynek Kościuszki z unikatowym ratuszem, pałacyk Gościnny, zespół bazyliki archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Dom pod Św. Marcinem, pałacyk Cytronów, w którym mieści się muzeum secesyjnych wnętrz mieszczańskich oraz najwybitniejsze bodaj założenie sakralne polskiego modernizmu, kościół p.w. Chrystusa Króla i Św. Rocha.

Sobór katedralny p.w. Św. Mikołaja

Rynek Kościuszki z Ratuszem w Białymstoku

Białystok stawia na nowoczesność, dlatego też magistrat przygotował szereg specjalistycznych tras turystycznych, prezentujących wieloreligijność oraz wielokulturowość, począwszy od szlaku esperanto (trasa przybliża życie Ludwika Zamenhofa oraz Jakuba Szapiro), poprzez szlak wielu kultur (prezentacja żydowskich lieux de memoire oraz synagog, cerkwi prawosławnych, kościołów rzymsko – katolickich), aż do szlaku kulinarnego (ten szlak to prawdziwa uczta dla podniebienia; w skład tej trasy wchodzi 40 restauracji; w końcu białostocczyzna to nie tylko śledzie, kartacze, kiszka ziemniaczana, ale także rodzynkowo–cytrynowa Buza, czyli napój wywodzący się z Macedonii wytwarzany z kaszy jaglanej, serwowany w kawiarniach przy Rynku Kościuszki oraz cebulowe szaleństwo Białysa obsypanego uspokajającym makiem).

„Caramel, bonbon et chocolat” - letnia rezydencja Branickich w Choroszczy

W obrębie aglomeracji białostockiej znajduje się Choroszcz, wiodąca podróżników na szlak pałacowo–sakralnej architektury barokowej z fundacji Branickich. W tym urokliwym miasteczku, nad którym dominuje klasztor podominikański wraz z kościołem ŚŚ. Jana Chrzciciela i Szczepana, znajduje się letnia rezydencja Jana Klemensa Branickiego, mieszcząca obecnie muzeum wnętrz pałacowych z XVIII i XIX wieku. Muzeum gromadzi eksponaty związane z dawnym właścicielem oraz meble i wyroby artystyczne z epoki. Pałac w Choroszczy czynny jest codziennie z wyjątkiem poniedziałków w godzinach 10:00 – 17:00. Rezydencja, o której z nieskrywanym zachwytem pisał Pierre Henin, iż nic przyjemniejszego poza Francją spotkać nie można, urzeka pięknem, nad którym rozpostarł się czas, tworzący zieloną rzęsę na

kanale opisanym przez pradawny park dendrologiczny, przypominający obecnie chwile świetności.

Pałacyk letni Branickich w Choroszczy

Widok na kanał ogrodowy

„Miasteczko bajeczka” – wytchnienie w Tykocinie

Podlasie spowite jest synergią współczesności i wszechobecnej wielokulturowej przeszłości. Podobnie w Tykocinie, miasteczku położonym 30 km pod Białymstokiem, w którym zatrzymał się czas polsko-żydowskiego współistnienia. Miasteczko nad Narwią zachowało swój oryginalny układ przestrzenno-urbanistyczny. Rynek miejski opasany jest szeregiem malowniczej zabudowy parterowej. Miasteczko od dawna cieszyło się rangą prowincjonalnej ostoi spokoju. Częstym gościem była tu m.in. Agnieszka Osiecka. Nad barkowym rynkiem o trapezowatym kształcie, dominują pomnik Stefana Czarneckiego prowadzącego bój z uniesioną buławą z jednej strony, z drugiej zaś Kościół Św. Trójcy, barokowa fundacja Branickich o parawanowej fasadzie oraz unikatowy alumnat wojskowy.

Kościół Św. Trójcy w Tykocinie, po prawej str. alumnat wojskowy

Senne miasteczko określone przez historię dobrego sąsiedztwa żydowsko–polskiego wieńczy barokowa Wielka Synagoga oraz Wielki Bejt Midrasz, czyli dom talmudyczny, w których mieści się obecnie Muzeum Kultury Żydowskiej przy ulicy Koziej 2, czynne codziennie, oprócz poniedziałków, w godzinach 11:00 – 18:00. Muzeum przybliża dzieje judaistyczne oraz historię samego miasta. Synagoga skąpana jest przejmującym śpiewem kantorów, którzy w modlitewnych ławach pozostawili swoje śpiewniki. Nikt nie będzie obojętnym na uobecnioną lecz już nieodwracalnie utraconą przeszłość, przepełnioną wzajemną tolerancją.

Wielka Synagoga w Tykocinie

Wnętrze synagogi z bimą

Spragnionych czeka także odbudowywany stopniowo średniowiecznymi metodami zamek tykociński, do którego można się udać przez postindustrialny most na Narwi. W sąsiednich Kiermusach można zaś oddać się uczcie w prawdziwie staropolskim stylu, przepełnionej osławionymi ogórkami, kiszonymi w beczkach zatapianych w Narwi. W każdą pierwszą niedzielę miesiąca na pobliskiej „czarciej” polanie organizowany jest zaś targ staroci. Jeżeli ktoś poczuje zmęczenie, będzie mógł zatrzymać się w dworskich czworakach, z kwiatowymi po kurpiowsku odmalowanymi okiennicami.

Przystanek katharsis. Teatralno – cerkiewny śpiew w Supraślu

Okolice Białegostoku zaskoczą nawet prawdziwego wagabundę, na tropie unikatowych miejsc na ziemi. To sama Opatrzność, wybrała jak głosi legenda, miejsce na klasztor dla mnichów. Miasteczko, do którego można dojechać 12 km ścieżką rowerową ze stolicy Podlasia, otoczone jest Puszczą Knyszyńską, będącą utraconym rajem króla Polski Zygmunta II Augusta. Historia supraska określona jest poprzez dominację prawosławnego monasteru Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, wraz z obronną cerkwią oraz pałacem Archimandrytów. Monastyr wpisuje się w fluktuacje różnorodności pogranicza kulturowego. W klasztorze mieści się także Muzeum Ikon, wraz z unikatowymi freskami XVI-wiecznymi ocalałymi ze zniszczonej cerkwi, stanowiącej swoisty dialog pomiędzy architekturą bizantyjską a gotykiem. Muzeum czynne jest codziennie oprócz poniedziałków w godzinach 12:00 – 19:00.

Cerkiew Zwiastowania NMP i monastyr w Supraślu

Pałac Archimandryty w Supraślu

Prawdziwie mistyczne wrażenia zapewni jednak dopiero niepowtarzalna grupa teatralna, goszcząca w supraskim domu parafialnym. To Teatr Wierszalin założony przez wizjonera estetyki pogranicza cywilizacyjnego Piotra Tomaszuka oraz aktorów, na czele z Katarzyną Siergiej. Atmosferę przepełnioną eschatologią, przeczuwaniem apokalipsy, wieńczy muzyka końca, autorstwa krzyżowca kompozycji Piotra Nazaruka. Spektakle Bóg Niżyński, Wierszalin. Reportaż o końcu świata czy Marat – Sade, na trwałe wpłynęły już na świadomość społeczną i wszystkich tych, którzy nie boją się zbiorowego szaleństwa zmysłów. W teatrze nawet bileter jest usłużny podając popielniczkę dla nikotynowych gości, nikt nie obrazi się także, gdy podczas spektaklu widzowie położą nogi na puchatych siedziskach. Wszyscy ci, którzy tworzyli dla widzów misterium na scenie, po spektaklu, pokłonią się raz jeszcze, gdy wsiadać będą do samochodów odjeżdżających w stronę Białegostoku.

Nie każdy może przeżyć ekstazę pomieszaną z łagodnym posmakiem spełnienia. Barokowo – wizjonerskie Podlasie ciągle czeka, aby dać właśnie te doznania. Nie żąda jednak wzajemności czysto materialnej, pragnie zaś jedynie miłosnego zachwytu i wspomnień. Szczególnie zaś pamięci, iż religijności i mistycyzmu nie trzeba szukać w odległych krainach. Zamki nad Loarą, pałac Potala w Lhasie…? Nie, to właśnie na Podlasiu na wszystkich czeka pełna przepychu magnacka architektura i doznania duchowe z pogranicza prawosławia i współczesnego nurtu kulturowego mistycyzmu.

Mały Brat w świecie cyberpunku

2011-03-24T10:28:00.001+01:00

Cyberpunkowy świat zdominowany jest przez zaawansowaną technologię oraz szum informacyjny. Książki powstające w nurcie cyberkultury łamią wszelkie zasady społeczne. Związane jest to z odpowiedzią na przemiany zachodzące w ponowoczesnym świecie, który ogarnięty jest strachem przed atakami terrorystycznymi oraz inwigilacją społeczeństwa.

Cyberpunk cieszy się obecnie ogromnym zainteresowaniem. Odpowiadając na zapotrzebowanie społeczne tłumaczy współczesny świat. Dlatego też w anglosaskiej literaturze science-fiction podejmowana jest tematyka ludzi zdominowanych przez zaawansowaną technologię komputerową. Pisarze cyberpunkowi tworzą futurystyczne wizje świata, w których przytłaczające miasta-molochy kierowane są przez ogromne korporacje. Jednostki poddawane są silnym naciskom opresyjnej władzy oraz niekończącej się kontroli.

W świecie cyberpunku ludzie żyją na coraz niższym poziomie. Obywatele zaczynają kierować się zatem darwinizmem społecznym. Dochodzi wówczas do otwartej walki pomiędzy jednostkami podatnymi na wymogi władzy oraz gotowymi do wyrwania się z jej opresji. Na tym tle rodzą się wybitne jednostki, które szturmem uderzają w znienawidzoną władzę, bądź korporację. Najczęściej wybitnymi jednostkami są hakerzy, łamiący informatyczne systemy opresyjnej władzy. Zgodnie z cyberpunkowym prawem, nigdy nie można się przecież poddać manipulacji.

Postmodernistyczny podręcznik samoobrony

Nihilizm współczesnego społeczeństwa to punkt wyjścia dla kultowej powieści Mały Brat Cory'ego Doctorowa, która ukazała się w Polsce w lutym 2011 roku. Książka wyrasta z orwellowskiej koncepcji Roku 1984 oraz wizji Anthony'ego Burgessa. Doctorow nierozerwalnie związany jest z cyberpunkową grupą Boing Boing, założoną przez Marka Frauenfeldra. Tym samym głosi hasła futuryzmu oraz krytykę nadmiernej dominacji technologii. Autor Małego Brata propaguje także idee ograniczonych praw autorskich, pozwalając swoim czytelnikom na nieodpłatne pobieranie plików zawierających jego książki. Kanadyjski pisarz dołączył dzięki temu do grona kontestatorów porządku społecznego.

W książce Mały Brat Doctorow opisał rzeczywistość ogarniętą amerykańskim syndromem strachu przed atakami terrorystycznymi. Główny bohater Marcus Yallow – maniak komputerowy, jest świadkiem ataku bombowego na Bay Bridge w San Francisco. Staje się głównym podejrzanym. Zostaje aresztowany i poddany torturom. Doctorow włącza się wówczas w dyskusję o amerykańskich więzieniach eksterytorialnych, torturach oraz podsłuchiwaniu obywateli.

San Francisco staje się państwem policyjnym, kontrolowanym przez Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego (DBW). Marcus po opuszczeniu więzienia przystępuję do ruchu oporu. Yallow – haker, opracowuje nielegalną sieć bezprzewodową XNET. Szyfrowanie sieci umożliwia uniknięcie monitorowania systemu przez DBW. Coraz większe zastosowanie innowacji technologicznych przez ruch oporu przybliża obalanie złowrogiej władzy. Doctorow w niezrównany sposób tłumaczy świat cyberprzestrzeni, opisując zagadnienia kryptograficzne, a nawet matematykę Bayesa.

Książka Doctorowa zabiera głos w kwestii rewolucji technologicznej. Opisuje skutki jakie może przynieść dla współczesnego świata. Dzięki zglobalizowaniu społeczeństwa światowego, władza w bardzo łatwy sposób może ingerować w prywatne życie obywateli. Cyberpunk traktowany jest przecież jako prognoza na temat możliwości jakie niesie ze sobą rozwój Internetu. Mały Brat uczy młode pokolenie przetrwania w erze cyfrowej, w której rządy państw zbliżają się do paranoi i wczesnego totalitaryzmu. Obywatele nie zdają sobie sprawy, że rezygnując ze swoich praw i wolności w imię większego bezpieczeństwa, już ich nigdy nie odzyskają.

Marcus jest typowym dla cyberpunku samotnym mścicielem. Nie ma nawet wsparcia własnej rodziny, choć walczy z jawną niesprawiedliwością. Yallow jest antybohaterem: odmieńcem, wyrzutkiem społecznym. Cyberpunk jako rewolucja kulturowa wzywa jednak wszystkich do działania. Nawołuje do odrzucenia anonimowości. Książka Doctorowa ukazuje zatem dwa bieguny społeczeństwa informacyjnego. Z jednej strony komunikacja gwarantuje bardzo szeroką wolność i swobodę wymiany myśli. Z drugiej jednak otwiera się na daleko idącą kontrolę ze strony władzy, korporacji itp.

Upiory w cyberOperze

Bruce Bethke swoim opowiadaniem Cyberpunk z 1983 roku nazwał jedno z najciekawszych zjawisk w pisarstwie postmodernistycznym. Począwszy od Williama Gibsona, autora Trylogii Ciągu i postcyberpunkowego Neala Stephensona, została zapoczątkowana rewolucja literacka. Dzięki filmom Blade Runner czy Matrix pojawiła się cyberkultura, która rozszerzyła się na świat muzyki, gier komputerowych, a nawet mody.

Pisarze z nurtu cyberpunkowego wykorzystują powtarzający się element społeczeństwa elektronicznego, które przenoszą w niedaleką przyszłość. Wydarzenia te mogą zacząć dziać się już jutro, a nawet dziś. Nasz świat zmienił się przecież na trwałe po wydarzeniach 11 września. Autorzy nie tworzą utopijnych wizji, a jedynie pełne naturalizmu antyutopie, bliskie idei Aldousa Huxley. Świat cyberpunku jest brudny, niemalże każdy aspekt życia ludzkiego ogarnięty jest dominacją sieci komputerowych. Żyjemy przecież w czasach wirtualizacji rzeczywistości, w której Mały Brat ciągle patrzy!

Filmowy wątek cyberpunku zostanie poruszony innym razem. Dla przyjemności seria teaserów według scenariusza Oskara Błachuta, promujących książkę Cory'ego Doctorowa Mały Brat:

Nadal boję się Virginii Woolf

2011-03-23T17:05:00.000+01:00

W dniu dzisiejszym w wieku 79 lat, odeszła Elizabeth Taylor. Jedna z ostatnich syren srebrnego ekranu. Odpowiedzialna za pierwsze uniesienia filmowe skromnego chłopca, który poczuł za jej przyczyną i wstawiennictwem splendor wielkiego starożytnego świata. Blichtr wielkiego kina, przetrwał m.in. dzięki pamiętnemu wjazdowi Kleopatry do Rzymu. Film Josepha Leo Mankiewicza za sprawą nieprzejednanej Elizabeth Taylor, na trwałe odcisnął we mnie wielkie piętno. Powróciło ono po latach, wraz z potrzebą zbadania oddziaływania wizualizacji przeszłości na współczesnego człowieka. Kotka na gorącym blaszanym dachu winna jest również kolejnej pasji. Po obejrzeniu filmu Kto się boi Virginii Woolf, na trwałe rozgorzał mój prywatny romans literacki, trwający do dzisiaj. Autorka Pani Dalloway – burzycielka angielskich konwenansów czy też James Joyce w spódnicy, tylko dzięki Liz stała się moją literacką miłością.

Elizabeth Taylor bezdyskusyjnie należała do złotej ery Hollywood. Już od najmłodszych lat, gdy po raz pierwszy stanęła przed obiektywem kamery, zaczęła wywoływać spazmy; nawet u własnego ojca – znanego marszanda, który gniewał się na swoją małą córeczkę, że ta zarabia znacznie więcej od niego. Cóż, tak zaczęły powoli upadać amerykańskie sny i marzenia.

Taylor stworzyła wielkie role, zaczynając już jako nastoletnia treserka niezapomnianej Lassie. Kolejnym razem sam mistrz Franco Zeffirelli chciał poskromić jej złośnicze zapędy młodości. Podbiła serca krytyków u boku Jamesa Deana w Olbrzymie. Później żona dla ośmiu mężów, czarowała już tylko: widzów, członków akademii filmowych, nieposkromionych krytyków, tworząc niezapomniane kreacje w Butterfield 8 oraz wspomnianym już filmie Kto się boi Virginii Woolf. Te dzieła przyniosły jej dwie statuetki Oscara, dla najlepszej pierwszoplanowej aktorki.

Odeszła gwiazda kina, ulubienica X Muzy. Z tej celuloidowo-srebrnej anielskiej gwardii pozostała już tylko wieczna Lauren Bacall. Dziś święcimy pamięć Liz.